Posted on:

Quai bị: Bệnh truyền nhiễm dễ gặp nhưng có thể phòng ngừa hiệu quả

Bài viết cung cấp thông tin khoa học, chi tiết và dễ hiểu về bệnh quai bị: nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng, điều trị và cách phòng ngừa an toàn.

1. Quai bị là gì?

Quai bị (Mumps) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra. Bệnh lây chủ yếu qua đường hô hấp và có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên. Đặc trưng của bệnh là tình trạng viêm tuyến nước bọt mang tai gây sưng đau một hoặc hai bên.

2. Nguyên nhân và đường lây truyền

Picture background

Virus quai bị dễ dàng lây lan khi tiếp xúc gần với người bệnh, thông qua:

  • Giọt bắn từ ho, hắt hơi, nói chuyện.

  • Dùng chung vật dụng cá nhân như ly, muỗng, bàn chải.

  • Tiếp xúc với bề mặt có chứa dịch tiết của người nhiễm bệnh.

Virus có thể tồn tại trong nước bọt người bệnh từ vài ngày trước khi có triệu chứng đến hơn một tuần sau khi sưng tuyến mang tai.

3. Triệu chứng của bệnh quai bị

Triệu chứng thường xuất hiện sau 16–18 ngày ủ bệnh. Các biểu hiện điển hình gồm:

  • Sốt nhẹ đến sốt cao.

  • Đau đầu, mệt mỏi, chán ăn.

  • Sưng đau tuyến mang tai (một hoặc hai bên), tăng đau khi nhai hoặc nuốt.

  • Đau cơ toàn thân.

  • Đối với nam sau tuổi dậy thì: có thể xuất hiện viêm tinh hoàn.

  • Đối với nữ: có thể gặp viêm buồng trứng hoặc đau bụng dưới.

Picture background

4. Biến chứng nguy hiểm của quai bị

Quai bị thường lành tính, nhưng nếu không chăm sóc đúng cách có thể dẫn đến các biến chứng:

  • Viêm tinh hoàn (nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản).

  • Viêm buồng trứng.

  • Viêm tụy.

  • Viêm màng não, viêm não.

  • Giảm thính lực tạm thời hoặc vĩnh viễn (hiếm gặp).

Biến chứng thường gặp nhất ở thanh thiếu niên và người lớn hơn là trẻ nhỏ.

5. Chẩn đoán bệnh quai bị

Bác sĩ chẩn đoán dựa trên:

  • Triệu chứng lâm sàng (sưng tuyến mang tai, sốt, đau).

  • Xét nghiệm máu hoặc dịch tiết để xác định kháng thể Mumps IgM/IgG hoặc PCR tìm virus nếu cần thiết.

6. Điều trị bệnh quai bị

Hiện không có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và giảm triệu chứng:

  • Nghỉ ngơi, uống nhiều nước.

  • Chườm ấm vùng sưng đau.

  • Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau theo chỉ dẫn.

  • Tránh thức ăn chua, cay kích thích tuyến nước bọt.

  • Nếu có viêm tinh hoàn: nghỉ ngơi, nâng đỡ bìu và theo dõi bác sĩ.

Bệnh thường tự khỏi sau 7–10 ngày.

7. Phòng ngừa quai bị hiệu quả

Phương pháp phòng bệnh tốt nhất là tiêm vaccine MMR (Sởi – Quai bị – Rubella) theo đúng lịch:

  • Mũi 1: khi trẻ 12 tháng tuổi.

  • Mũi 2: khi trẻ 4–6 tuổi.

  • Người lớn chưa tiêm hoặc không rõ tiền sử có thể tiêm bù.

Ngoài ra:

  • Hạn chế tiếp xúc người bệnh.

  • Vệ sinh tay thường xuyên.

  • Che miệng khi ho, hắt hơi.

  • Không dùng chung đồ cá nhân.

8. Khi nào cần đến cơ sở y tế?

  • Sốt cao kéo dài nhiều ngày.

  • Đau tinh hoàn, bụng dưới, đau đầu nặng.

  • Nôn ói, cứng cổ, dấu hiệu thần kinh bất thường.

  • Bệnh kéo dài hơn 10 ngày không cải thiện.

Khám và theo dõi sớm giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.