Viêm não Nhật Bản (JEV) là bệnh nhiễm virus nguy hiểm lây truyền qua muỗi, có thể gây tổn thương não nghiêm trọng và tử vong. Bài viết cung cấp thông tin khoa học, đầy đủ, dễ hiểu về nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng và cách phòng tránh hiệu quả.
Viêm não Nhật Bản (JEV) là gì?
Viêm não Nhật Bản (Japanese Encephalitis Virus – JEV) là bệnh nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương do virus JEV thuộc nhóm Flavivirus. Bệnh lây truyền chủ yếu qua muỗi Culex, thường gặp ở các khu vực châu Á, trong đó có Việt Nam. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm não nặng ở trẻ em.
Virus tấn công vào mô não, gây viêm, phù nề và rối loạn chức năng thần kinh. Một số trường hợp có thể diễn biến nhanh và gây tổn thương não vĩnh viễn.
Đường lây truyền của viêm não Nhật Bản
Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người. Con đường lây chính:
-
Muỗi Culex hút máu từ động vật mang virus (lợn, chim) rồi truyền sang người.
-
Muỗi sinh sản mạnh tại nơi nhiều nước tù đọng, ruộng lúa, khu vực chăn nuôi.
Trẻ em từ 1–15 tuổi có nguy cơ cao nhất do miễn dịch kém và thường xuyên tiếp xúc môi trường muỗi sinh sôi.
Triệu chứng của viêm não Nhật Bản
Bệnh có 3 giai đoạn điển hình:
1. Giai đoạn khởi phát (1–4 ngày)
-
Sốt cao đột ngột
-
Nhức đầu dữ dội
-
Buồn nôn, nôn
-
Mệt mỏi, chán ăn
2. Giai đoạn toàn phát (3–7 ngày)
-
Rối loạn tri giác: lú lẫn, kích thích, mê sảng
-
Co giật, đặc biệt ở trẻ nhỏ
-
Liệt mềm, run tay chân
-
Rối loạn vận động mắt
-
Dấu hiệu màng não (cứng gáy)
3. Giai đoạn hồi phục
-
Có thể để lại di chứng thần kinh nặng nề
-
Chậm phát triển trí tuệ, rối loạn hành vi
-
Liệt chi, giảm khả năng vận động
-
Mất khả năng học tập bình thường
Khoảng 20–30% ca tử vong, và 40–50% người sống sót để lại di chứng thần kinh.
Biến chứng nguy hiểm của viêm não Nhật Bản
Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể gây:
-
Phù não cấp
-
Viêm não nặng dẫn đến hôn mê
-
Rối loạn nhịp thở, ngừng thở
-
Động kinh kéo dài
-
Liệt vĩnh viễn
-
Tổn thương nhận thức không hồi phục
Chẩn đoán viêm não Nhật Bản
Bác sĩ sẽ thực hiện:
-
Xét nghiệm máu tìm kháng thể IgM đặc hiệu JEV
-
Chọc dịch não tủy
-
Chụp MRI, CT đánh giá mức độ tổn thương não
-
Loại trừ các bệnh viêm não do nguyên nhân khác
Điều trị viêm não Nhật Bản
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu virus JEV. Phác đồ chủ yếu tập trung:
-
Hạ sốt, giảm phù não
-
Kiểm soát co giật
-
Hỗ trợ hô hấp
-
Theo dõi thần kinh liên tục
-
Chăm sóc đặc biệt tại bệnh viện
Điều trị càng sớm, khả năng hạn chế di chứng càng cao.
Phòng ngừa viêm não Nhật Bản
1. Tiêm vaccine – biện pháp hiệu quả nhất
Vaccine JEV được khuyến cáo cho trẻ từ 1 tuổi trở lên. Lịch tiêm cơ bản:
-
Mũi 1: khi trẻ ≥ 12 tháng
-
Mũi 2: sau mũi 1 từ 1–2 tuần
-
Mũi nhắc: sau 1 năm
Người lớn sống trong vùng dịch hoặc chuẩn bị đi đến khu vực lưu hành JEV cũng nên tiêm phòng.
2. Tránh muỗi đốt
-
Ngủ màn, đặc biệt cho trẻ nhỏ
-
Mặc quần áo dài tay
-
Dùng kem/chai xịt chống muỗi
-
Vệ sinh môi trường, loại bỏ nước tù đọng
3. Quản lý nguồn lây trong chăn nuôi
-
Khu vực nuôi lợn cần cách xa khu dân cư
-
Tiêu diệt muỗi và ấu trùng tại khu vực chuồng trại
Khi nào cần đến bệnh viện?
Đưa trẻ hoặc người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi có:
-
Sốt cao liên tục
-
Co giật
-
Lú lẫn, ngủ li bì
-
Rối loạn hành vi
-
Nôn nhiều, đau đầu dữ dội
Phát hiện sớm – điều trị kịp thời là yếu tố sống còn.
