Bại liệt là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Polio gây ra, có khả năng gây liệt vĩnh viễn và đe dọa tính mạng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin khoa học, đầy đủ về cách lây truyền, triệu chứng, biến chứng, điều trị và phòng ngừa bại liệt.
1. Bại liệt là gì?
Bại liệt (Poliomyelitis) là bệnh truyền nhiễm do virus Polio tấn công vào hệ thần kinh, đặc biệt là tủy sống. Bệnh có thể gây yếu cơ, liệt mềm không hồi phục và có thể ảnh hưởng đến khả năng hô hấp.
Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất, tuy nhiên bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nếu chưa được tiêm chủng đầy đủ.
2. Nguyên nhân gây bệnh bại liệt
Tác nhân gây bệnh là virus Polio thuộc nhóm Enterovirus. Virus này:
-
Tồn tại lâu trong môi trường nước và phân.
-
Lây lan mạnh trong cộng đồng, đặc biệt ở nơi vệ sinh kém.
-
Tấn công tế bào thần kinh vận động, gây liệt cơ.
Có ba typ virus: Polio 1, Polio 2 và Polio 3, trong đó typ 1 gây nhiều ca bại liệt nhất.
3. Bại liệt lây truyền như thế nào?
Bệnh lây chủ yếu qua:
Đường phân – miệng
Virus từ phân người bệnh có thể lẫn trong nước, thức ăn, bàn tay hoặc đồ chơi, sau đó xâm nhập vào miệng người lành.
Đường hô hấp
Lây qua giọt bắn khi tiếp xúc gần với người nhiễm virus.
Bệnh rất dễ bùng phát thành dịch trong môi trường đông đúc và thiếu vệ sinh.
4. Triệu chứng của bệnh bại liệt
Hầu hết các ca nhiễm Polio không có triệu chứng rõ ràng, nhưng bệnh có thể diễn tiến qua nhiều mức độ:
1. Thể nhẹ (không liệt)
-
Sốt.
-
Đau họng.
-
Mệt mỏi, đau cơ.
-
Buồn nôn hoặc tiêu chảy.
2. Thể viêm màng não vô khuẩn
-
Đau đầu dữ dội.
-
Cứng gáy.
-
Nhạy cảm với ánh sáng.
3. Thể liệt (nguy hiểm nhất)
Xuất hiện sau giai đoạn sốt:
-
Yếu cơ, giảm phản xạ.
-
Liệt mềm một phần hoặc toàn bộ chi.
-
Liệt cơ hô hấp dẫn đến suy hô hấp.
Liệt do Polio thường không hồi phục hoàn toàn và có thể kéo dài suốt đời.
5. Biến chứng nguy hiểm của bại liệt
-
Liệt chi không thể phục hồi.
-
Biến dạng cơ và xương.
-
Khó thở, suy hô hấp.
-
Hội chứng hậu bại liệt (Post-polio syndrome) sau 20–40 năm.
-
Tử vong ở thể nặng.
6. Ai có nguy cơ mắc bại liệt?
-
Trẻ chưa được tiêm vắc xin đúng lịch.
-
Người sống ở khu vực vệ sinh kém.
-
Người tiếp xúc gần ca bệnh.
-
Người suy giảm miễn dịch.
7. Chẩn đoán bại liệt
Các phương pháp chẩn đoán gồm:
-
Xét nghiệm phân, dịch hầu họng để tìm virus Polio.
-
Chọc dịch não tủy trong trường hợp nghi ngờ viêm màng não.
-
Đánh giá chức năng thần kinh và mức độ liệt.
8. Điều trị bại liệt như thế nào?
Hiện chưa có thuốc đặc hiệu tiêu diệt virus Polio. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ:
-
Nghỉ ngơi và giảm đau.
-
Duy trì dinh dưỡng và nước đầy đủ.
-
Vật lý trị liệu cải thiện vận động.
-
Hỗ trợ hô hấp khi liệt cơ hô hấp.
-
Phòng ngừa biến chứng thứ phát.
Do không có thuốc chữa, phòng bệnh bằng vắc xin là biện pháp duy nhất hiệu quả nhất.
9. Phòng ngừa bại liệt
Tiêm vắc xin đầy đủ
Hai loại vắc xin chính:
-
OPV (vắc xin bại liệt uống)
-
IPV (vắc xin bại liệt tiêm)
Trẻ cần tiêm đúng lịch theo chương trình tiêm chủng quốc gia.
Thực hành vệ sinh tốt
-
Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
-
Đảm bảo vệ sinh nước và thực phẩm.
-
Giữ môi trường sống sạch sẽ.
Kiểm soát dịch
-
Phát hiện sớm và báo cáo ca nghi ngờ.
-
Cách ly hợp lý để tránh lây lan.
10. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
-
Khi trẻ sốt cao kèm đau đầu, cứng gáy.
-
Khi trẻ yếu cơ, đi lại khó khăn hoặc giảm vận động bất thường.
-
Khi tiếp xúc với người nghi mắc Polio.
Kết luận
Bại liệt là bệnh truyền nhiễm cực kỳ nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được nhờ tiêm chủng đầy đủ và thực hành vệ sinh tốt. Hiểu đúng về triệu chứng và nguy cơ của bệnh giúp phát hiện sớm và bảo vệ trẻ khỏi những hậu quả không thể phục hồi.
